انواع پمپ ‏های موجود در بازار

انواع پمپ های موجود

پمپ‏ها به منظور انتقال مایعات و گازها از طریق لوله‏ها مورد استفاده قرار می‏گیرند و اصول کار آنها را می‏توان در دو مرحله زیر خلاصه کرد:

ــ اول، ایجاد مکثی که در نتیجه آن، مایع به داخل کشیده می‏شود.

ــ دوم، تولید فشار بالایی که بر فشارِ مقابل غلبه می‏کند و سیّال (گاز یا مایع) را از سمت دیگر بیرون می‏فرستد.

بسته به نوع عملکرد، پمپ‏ها به چندین دسته تقسیم می‏شوند:‌ پمپ‏های پیستونی، که با حرکت رفت و برگشتی (به بالا و پایین یا به عقب و جلو) و یا دَوَرانی پیستون‏ها کار می‏کنند؛ پمپ‏های گریز از مرکز، که تعدادی تیغه دوّار آنها را به کار می‏اندازد؛ پمپ‏های جت یا فواره‏ای، که انرژی سیّالات جاری را مورد استفاده قرار می‏دهند.

انواع پمپ ‏های موجود در بازار

1ـ پمپ‏های پیستونی:

پیستونی را در داخل یک سیلندر در نظر بگیرید (شکل 1). هنگامی که پیستون از منتهی‏الیه سمت چپ به راست حرکت می‏کند، آب به درون فضای خالی‏ای که داخل سیلندر ایجاد می‏شود، جریان می‏یابد. دلیل این امر آن است که حرکت پیستون به سمت راست، در لوله ایجا خلاء کرده و یا فشار را به نسبت بسیار پایین آورده است. در تئوری، فشار اتمسفر می‏تواند آب را در ارتفاع 10 متری درون یک لوله نگهدارد. بنابراین بایستی هدِ (= ارتفاع) مکشِ یک پمپ 10 متر باشد؛ بعبارت دیگر، یک پمپ باید بتواند آب را تا ارتفاع 10 متری بالا بکشد؛ اما با در نظر داشتن این حقیقت که آب فشارِ بخارِ معیّنی دارد و با به حساب آوردن مقاوت لوله مکش، در عمل، ارتفاع مکش تا حدود 7 متر پایین می‏آید (شکل 2). هنگامی که پیستون به منتهی‏الیه سمت راست می‏رسد، جهت آن عوض می‏شود و به سَمت چپ حرکت می‏کند. در نتیجه، فشار بالایی تولید می‏شود که سوپاپ ورودی را می‏بندد و سوپاپ تخلیه را باز می‏کند. سوپاپ تخلیه، در طول مرحله مکش، بسته باقی می‏ماند؛ چراکه فشار لوله تخلیه از فشار درون سیلندر بیشتر است. به این ترتیب، پیستون (هنگام حرکت به راست) مایع را به خارج از سیلندر می‏راند و نیروی آن در خلاف جهتِ فشارِ لوله تخلیه عمل می‏کند. انواع خاص پمپ‏های پیستونی عبارتند از «پمپ بالاکشنده»، که هنگام بالا رفتن پیستون،‌مایع را تخلیه می‏کند (شکل 3)؛ «پمپ دیافراگمی»، که در آن یک دیافراگم انعطاف‏پذیر جای پیستون را می‏گیرد (این دیافراگم توسط یک میله به بالا و پایین حرکت داده می‏شود. شکل 4)؛ و «پمپ پره ای، که در آن به جای پیستون یک پره درون محفظه دایره‏شکلی قرار دارد و به جلو و عقب حرکت می‏کند. در این پمپ، سوپاپ‏های ورودی در بدنه محفظه ثابت می‏شوند، در حالی که سوپاپ‏های تخلیه در روی پره قرار می‏گیرند.

پمپ‏های گریز از مرکز

2ـ پمپ‏های گریز از مرکز:

پمپ گریز از مرکز شباهت زیادی به توربین فرانسیس (رجوع شود به صفحه 46) دارد؛ اما عکسِ عملِ آن را انجام می‏دهد. در یک توربین، چرخ روتور توسط فشار آب به چرخش درآورده می‏شود، در حالی که در پمپ، چرخ مشابهی که تعدادی پره بر روی آن نصب شده (پروانه)، به آب یا سیّالی دیگر حرکت می‏دهد. در پمپ پیستونی، جریان آب، غیریکنواخت و ناپیوسته است، اما پمپ گریز از مرکز جریانی پیوسته و یکنواخت ایجاد می‏کند. فشار لازم برای دستیابی به هدِ مورد نظر، را شتاب گریز از مرکزِ آب درون پروانه چرخان به وجود می‏آورد. سیّال که بطور محوری (موازی با محور پمپ) به سمت پروانه جریان می‏یابد، توسط آن منحرف می‏شود و از فضای خالی بین پره‏ها به بیرون جریان پیدا می‏کند. به این ترتیب، جریان سیّال تغییر جهت می‏دهد و شتاب می‏گیرد. این امر فشار را در خروجی پمپ افزایش می‏دهد. ممکن است که سیّال، به هنگام خروج از پروانه، ابتدا از درون حلقه‏ای از پره‏های ثابت که پروانه را احاطه کرده است و دیفیوزر (پخش‏کننده یا افشانه) نامیده می‏شود، عبور کند. در مجرای عریض‏شونده این دستگاه سرعت سیّال کاهش می‏یابد، یا ــ بعبارت دیگر ــ انرژی جنبشی آن به انرژی فشار تبدیل می‏گردد. این تبدیل انرژی، در قسمت حلزون پمپ، و به بیان دیگر، در یک محفظه مارپیچ به تدریج پهن‏شونده، کامل می‏شود (شکل 6). باید توجه داشت که در بعضی از پمپ‏ها دیفیوزر وجود ندارد و سیّال مستقیماً از پروانه به حلزون توربین جریان می‏یابد؛ اما این قبیل پمپ‏ها (پمپ‏های گریز از مرکز) نمی‏توانند هِدْهای بالا تولید کنند. برای ایجاد هِدهای بالا، از پمپ‏های گریز از مرکز چندمرحله‏ای استفاده می‏شود. در این پمپ‏ها دو یا چند پروانه یکی پس از دیگری قرار می‏گیرند (شکل 7 را با شکل 8 مقایسه کنید).

بعنوان یک قاعده، پمپ‏های گریز از مرکز خودمحرّک نیستند؛ بعبارت دیگر، نمی‏توانند در شروع حرکت، سیّال را به درون خود بکشند. دلیل این امر آن است که هنگامی که پروانه در هوای محفظه خالی می‏چرخد، نمی‏تواند مکش کافی تولید کند. بنابراین برای راه‏اندازی این پمپ‏ها، ابتدا باید آنها را از آب پُر کرد.

منبع: سندباد