ریسندگی چیست

ریسندگی

تعریف ریسندگی

ریسندگی عبارت است از عمل تولید نخ از طریق تاب دادن الیاف نباتی، مو یا پشم حیوانات، و الیاف مصنوعی یا عناصر رشته‌مانندی که فقط چند سانتیمتر طول دارند. در کارخانه‌ ریسندگی، ماده خام ابتدا باز و تمیز می‌شود. در این مرحله درات و یا احتمالاً انواع مختلف الیاف را با یکدیگر ترکیب می‌کنند تا کیفیت صحیح نخ بدست آید. رشته‌ها را به موازات هم و بصورت یک نوار نازک پخش می‌کنند که در مرحله بعد از آن ماده‌ای نخ‌مانند به نام فتیله یا نخ نیمتاب تولید می‌شود. این کار را می‌توان یا به وسیله روش تقسیم‌کننده تار و یا به کمک فرایند ریسندگی کششی انجام داد.

در روش تقسیم‌کننده تار، ماده‌ خام (الیاف) را ابتدا در ماشینی به نام عدل‌شکن (شکل 1) باز و صاف می‌کنند. سپس مرحله فتیله‌سازی یا مرحله‌ ابتدایی ریسندگی فرامی‌رسد. دسته‌‌های الیاف را باز می‌کنند و بصورت الیاف مجزا درمی‌آورند و تار شکل می‌گیرد. تار به نوارهای باریک تقسیم می‌شود که پس از لوله شدن، فتیله را بوجود می‌آورند. این عملیات را دو یا سه ماشین کاردینگ که در یک ردیف قرار گرفته‌اند، انجام می‌دهند. ماده، در حالی که سرعت جریان آن دقیقاً تحت کنترل است، به کاردینگ اول تغذیه می‌شود (شکل 2). در این ماشین الیاف بیش از پیش از هم باز می‌شوند و به کمک استوانه، غلتک‌های کارگر و تمیزکننده‌ها بصورت رشته‌های جدا از هم و دقیقاً موازی درمی‌آیند. به این ترتیب نخ شانه‌خورده بوجود می‌آید. تارِ الیافی هنگم خروج از ماشین کاردینگ سوم، توسط دستگاه تقسیم‌کننده (شکل 3) به نوارهای باریکی تقسیم می‌شود. سپس این نوارها به دستگاهی موسوم به دنده‌ مالش‌دهنده یا متراکم‌کننده تغذیه می‌شود که شامل تعدادی تسمه مالش‌دهنده بی‌انتهاست. که علاوه بر حرکت دورانی دارای یک حرکت رفت و برگشت در جهت محور طولی خود نیز هستند و نوارها را هنگام عبور از بین خود بصورت فتیله درمی‌آورند. سپس نوبت مرحله «ریزریسی» یا «نازک‌ریسی» فرامی‌رسد. فتیله‌ها را می‌کشند و در نتیجه آنها را نازکتر می‌کنند و بصورت یکنواخت پخش می‌سازند. سپس الیاف حاصل را با ماشین میولِ تمام‌خودکار (شکل 4) یا ماشین رینگ (تمام‌تاب ـ شکل 5) بصورت نخ درمی‌آورند و به دور ماسوره یا قرقره می‌پیچند. طرز کار ماشین ریسندگی میول به قرار زیر است: ابتدا ارابه به سمت بیرون حرکت می‌کند، دوک‌ها به آرامی می‌چرخند، و در همان حال استوانه تغذیه، فتیله را به مقدار نیاز در اختیار می‌گذارد. قسمت‌های نازک فتیله بیشتر تاب می‌خورند و در نتیجه تقویت می‌شوند، ولی قسمت‌های کلفت، به حالت نازکتر درمی‌آیند. در هر چرخش دوک، نخ با جهش از سرِ آن بیرون می‌زند و تاب مورد نیاز را بدست می‌آورد. سپس ارابه متوقف می‌شود و دوک‌ها با سرعت زیاد به دوران درمی‌آیند تا نخ به تعداد مورد نیاز تاب بردارد. به دنبال آن دوک‌ها برای مدتی کوتاه در جهت عکس به دوران درمی‌آیند تا تاب نخ بین سر دوک و ماسوره باز شود. در آخر، ارابه به داخل برمی‌گردد و نخ تابیده را می‌پیچد (ریسندگی متناوب).

ماشین تمام‌تاب حلقه‌ای، کار خود را در یک مرحله انجام می‌دهد (ریسندگی پیوسته): فتیله پس از چرخ از سیلندر تغذیه، بوسیله یک مکانیسم کنش تاب می‌خورد و از طریق شیطانک به روی ماسوره متصل به دوک منتقل می‌شود. وقتی دوک می‌چرخد، طول نخ بین دوک و مکانیسم کنش کم و در نتیجه نخ کشیده می‌شود. طوری که شیطانک در جهت دوران دوک جلو می‌آید. شیطانک به دلیل وزن بیشتر و نیروی اصطکاک کم، با سرعتی کمتر از دوک دورن می‌کند. با هر دوران شیطانک، نخ یک بار به دور ماسوره می‌پیچد.

 فرایند ریسندگی

در فرایند ریسندگی کششی (که در اینجا علی‌الخصوص در مورد پنبه توضیح داده می‌شود) عدل‌های پنبه یا پشم ابتدا در ماشین عدل‌شکن قیفی از هم باز و سپس به ماشین حلاجی (شکل 7) روانه می‌شوند. در این مرحله، در صورت لزوم، انواع مختف الیاف را با یکدیگر مخلوط می‌کنند. ماشین بالش یا میل‌گیری، پنبه زده‌شده را بصورت ورقه یا طاقه (شکل 8) درمی‌آورد. جاسازی دسته‌های الیاف به رشته‌های مزا و تنظیم آنها به صورت فتیله، در ماشین کار و سطح دوار که نوع خاصی از ماشین کاردینگ است، انجام می‌گیرد (شکل 9). استوانه اره‌ای این ماشین مجهز به دندانه‌هایی است که مقدار اندکی از الیاف طاقه را جدا می‌کنند و جلو می‌برند. یک استوانه بزرگ که دارای دندانه‌های فولادی است این الیاف را از دندانه‌های استوانه کوچک می‌گیرد. در بالای سیلندر، تعدادی میله باریک (تیغه‌های خاردار) روی یک نوار قرار گرفته‌اند. این تیغه‌ها بصورت شانه عمل می‌کنند و ناخالصی‌ها را از الیاف می‌زدایند. فتیله پس از خروج از ماشین کارد، به داخل یک سوراخ قیف‌شکل کشیده می‌شود و در نتیجه بصورت «فتیله کارد» درمی‌آید. برای درست کردن نخ باید این فتیله‌ها را نازک کرد و تاب داد. برای این منظور، چهار، شش یا هشت فتیله، را به یک قاب کشش (شکل 10) تغذیه می‌کنند. این فتیله‌ها در هم بافته می‌شوند و در اثر کشش، به فتیله‌ای بلند با طول 4، 6 یا 8 برابر ولی با همان قطر و کلفتی تبدیل می‌شوند. قاب کشش متشکل از تعدادی غلتک صاف و صیقلی است که زوج‌زوج چهار شش یا هشت برابر سرعت زوج اولیه است (که این عدد بستگی به تعداد فتیله‌های کارد دارد). به دلیل همین افزایش متوالی سرعت دوران غلتک‌هاست که عمل ازک شدن انجام می‌گیرد. برای بالابردن با قاعدگی و یکنواختی فتیله، آن را چندین بار از داخلِ قاب کشش می‌گذرانند.

 فرایند ریسندگی

روشهایی جهت بهتر کردن کیفیت نخ

جهت بهتر کردن کیفیت نخ، فتیله کارد را قبل از تغذیه به قاب کشش شانه می‌کنند. در این مرحله تا حداکثر 20درصد از الیاف کوتاه از آن جدا می‌شود و خواص ریسندگی باقیمانده الیاف بالا می‌رود. نخ تولیدشده در این فرایند را فتیله مرغوب می‌نامند. ماشینی که برای جداکردن الیاف کوتاه مورد استفاده قرار می‌گیرد، شانه زدن (شکل 11) نامیده می‌شود. فتیله‌های کارد طوری در این ماشین جلو می‌‌روند که شانه‌های دوار امکانِ جداکردن الیاف آزاد و شل را پیدا می‌کنند. علاوه بر این، فتیله‌ها از یک شانه غیرمتحرک نیز می‌گذرند. در آخر، دسته شانه‌شده به انتهای دسته قبلی متصل می‌شود.

نازک‌سازی فتیله پس از خروج از قاب کشش، با یک سری دستگاه به نام ماشین کشش (در مجموع مشهور به قاب سرعت) انجام می‌گیرد. قاب سرعت براساس همان اصول قاب کشش کار می‌کند. در هر مرحله، محصول کشیده‌شده را برای افزایش مقاومت و استحکام آن تاب می‌دهند. عمل تاب دادن بر روی دوک‌های پرنده صورت می‌گیرد. (شکل 12). ماسوره آزادانه بر روی یک دوک عمودی که به انتهای بالایی آن یک فلایر (نیم‌تاب) U شکل نصب شده است قرار می‌گیرد. فتیله از طریق فلایر به ماسوره منتقل می‌شود و به دور آن می‌پیچد. به دلیل سرعت بالای دوک و فلایر، فتیله هر بار که از فلایر به ماسوره منتقل می‌شود، یک تاب برمی‌دارد. آخرین مرحله ریسندگی، یعنی مرحله تولید نخ آماده، معمولاً یا در یک ماشین رنگ تمام‌تاب و یا با استفاده از ماشین میول خودکار انجام می‌گیرد. در مورد نخ‌های پنبه‌ای، استفاده از ماشین میول خودکار معمولتر است. اصول کار این دو ماشین شبیه روشی ا‌ست که قبلاً‌ در مورد روش تقسیم‌کننده تار توضیح داده شده است.
منبع: سندباد