جرثقیل ها چگونه ساخته شدند

انواع جرثقیل ها

جرثقیل‏ها بسته به کاری که برای انجام آن ساخته می‏شوند و باری که می‏بایست با آن سروکار داشته باشند، انواع مختلفی دارند. این وسایل ممکن است متحرک یا ساکن باشند. بار به وسیله‌ ادواتی از قبیل قلاب و انبر (برای بارهای تک) یا سطل، سبد و چنگک (برای مواد کُپه ای) برداشته می‏شود. این ادوات معمولاً از کابل‏های فلزی‏ای که از دور سیستم‏های قرقره مختلف گذشته‏اند و دور استوانه‏های بالابر پیچانده شده اند، آویزان می‏شوند. استوانه‏های بالابر،‌ توسط موتورهای الکتریکی به حرکت درمی‏آیند. اصول مربوط به طناب و قرقره (رجوع شود به صفحه 210) در ساختمان دستگاه بالابر غالب جرثقیل‏ها مورد استفاده قرار می‏گیرد.

جرثقیل کارگاهی

جرثقیل پل‏دار

بین جرثقیل پل‏دار و جرثقیل بازودار می‏توان یک تفاوت اصلی قائل شد. جرثقیل پل‏دار، دارای یک چهارچرخه یا ارابه برقی است که در طول یک ریل حرکت می‏کند و حامل دستگاه سیم‏جمع‏کُن (وینچ) است که بار را بالا می‏کشد. معمول‏ترین نوع جرثقیل پل‏دار جرثقیل سقفی است که در کارخانه‏ها، کارگاه‏ها و… مورد استفاده قرار می‏گیرد. چنین جرثقیلی معمولاً شامل «پلی» است که از دو شاه‏تیر تشکیل و هر یک از دو انتهای آن بر روی ماشین بارکشی نصب شده است. این ماشین بر روی یک ریل سقفی که از یک سوی ساختمان تا سوی دیگرش امتداد دارد، حرکت می‏کند. ارابه حامل دستگاه بالابر می‏تواند روی یک ریل عرضی که بر تیرهای حمال نصب شده است، جلو و عقب برود. ترکیب حرکات این ارابه با حرکات جرثقیل بعنوان یک مجموعه، امکان آن را بوجود می‏آورد که قلاب به هر نقطه‌ مورد نظر در داخل ساختمان انتقال داده شود.

جرثقیل

جرثقیل بازودار

جرثقیل بازودار، همانطور که از نامش پیداست، دارای یک بازو یا دکل است که معمولاً می‏تواند حرکت گردشی انجام دهد؛‌ یعنی به طور افقی حول یک لولای عمودی (شاه‏پین) که بر روی پِیِ جرثقیل نصب شده است،‌ دوران کند. غالباً این بازو امکان حرکت لنگری را نیز داراست؛ بدین معنی که می‏توان با تغییر دادنِ زاویه کجی یا شیب بازو، آن را بالا یا پایین برد. ترکیب این دو حرکت امکان آن را بوجود می‏آورد که قلاب در محدوده یک شعاع معین، به هر نقطه دلخواه انتقال داده شود. یکی از انواع جرثقیل بازودار که معمولاً در محل احداث ساختمان‏های بلند مورد استفاده قرار می‏گیرد، جرثقیل برجی است (شکل 1). نوع دیگر جرثقیلی است که طوری طراحی شده تا به کمک شکلی از یک مکانیسم تعادل، هنگام بالا و پایین دادنِ بازو، بار بتواند در یک مسیر افقی حرکت کند. این ترتیب دارای مزیت‏های تکنیکی و عملکردی خاصی است؛ بخصوص در جرثقیل‏های اسکله‏ها که در بنادر برای بارزدن و تخلیه کشتی‏ها مورد استفاده قرار می‏گیرند. شکل 2، نمونه خاصی از این نوع جرثقیل را نشان می‏دهد که دارای یک بازوی دواهرمه است. در این جرثقیل، عمل تعادل، به وسیله حرکات اهرمِ بازو انجام می‏گیرد. یکی از مزایای این جرثقیل آن است که اهرم بازویِ پیش‏آمده، نسبت به یک بازوی معمولی و مستقیم، دامنه حرکت عرضی را بزرگ‏تر می‏کند، طوری که فضای وسیعی برای جابجاکردن بارهای کپه‏ای بوجود می‏آید.

هر جرثقیل، ظرفیت بالابری معیّنی دارد که دامنه آن ــ‌ بسته به نوع جرثقیل و کاری که برای انجامش طراحی شده است ــ از چند تُن تا صدها تُن را شامل می‏شود. در جرثقیل‏های بازودار معمولاً ظرفیت با شعاع، که به شیب بازو بستگی دارد، تغییر می‏کند. هنگامی که شیب بازو زیاد می‏شود، شعاع (فاصله بین بار و شاه‏پین) کوچک است و جرثقیل می‏تواند نسبت به حالتی که بازو پایین آمده و تا دورترین نقطه باز شده و شعاع بزرگ است، بار سنگین‏تری را جابجا کند. میزان تفاوتِ ظرفیت بالابری در شعاع‏های مختلف، به میزان پایداری یا تعادل جرثقیل بستگی دارد؛ به این معنی که هنگام باز شدن بازو،‌ افزایش بار می‏تواند موجب واژگون شدن جرثقیل شود. در این حالت وزن بارِ آویزان از بازو در شعاع ضرب می‏شود و گشتاورِ عاملِ واژگونی را بوجود می‏آورد. برای مقابله با این گشتاور، وزنه تعادل سنگینی را با فاصله معیّنی در قسمت عقب شاه‏پین قرار می‏دهند تا یک گشتاور متعادل‏کننده تولید کند. امکان دارد این وزنه روی پیِ ساختمان یا یک بازوی مخصوص دیگر که در قسمت عقب جرثقیل پیش آمده است، نصب شود. گاه بازوی ثانویه متحرک است و می‏توان گشتاور متعادل‏کننده را در محدوده‏ای خاص تغییر داد. گشتاور واژگونی بایستی همواره کوچک‏تر از گشتاور متعادل‏کننده باشد و به همین دلیل، در هر شعاع خاص، بار قابل جابجایی، یک مقدارِ حداکثرِ معیّن دارد.

غیر از انواع قلاب‏ها، وسایل بالابری و بارگیری بسیاری را می‏توان به جرثقیل متصل کرد. یکی از وسایل بااهمیت که برای بارگیری مواد کپه‏ای از قبیل زغال‏سنگ، سنگ معدن و… مورد استفاده قرار می‏گیرد، نوعی چنگک است (شکل 3). این چنگک از دو پوسته یا غلاف تشکیل می‏شود که برای بارگیری و تخلیه بار می‏توان آنها را باز و بسته کرد. این حرکات، با به‏کاراندازی طناب نگهدارنده و طناب اتصال‏دهنده کنترل می‏شود.

 

منبع: سندباد