اولین های ایران در مشاغل صنعت اتومبیل ایران

3

اولین خط شرکت واحد اتوبوسرانی تهران

اولین خط(خط1) شرکت واحد اتوبوسرانی تهران با 80 دستگاه اتوبوس مرسدس بنز طی مراسمی با شرکت وزیران ، نمایندگان مجلس و مدیران جراید پایتخت در 14 تیر ماه 1335 شروع به کار نمود.

اولین نماینگی اتومبیل در ایران

اولین نمایندگی اتومبیل در ایران(اولین کمپانی واردات اتومبیل ) در خیابان چراغ برق بالاتر از کوچه ناظم الاطبا تأسیس شد که ان هم در دو باب دکان معمولی که در یکی از انها اتومبیلی به نمابش گذاشته شده و دکان دیگر دفتر فروش ان بود. نا گفته نماند که علت تأسیس این کمپانی در این محل وجود گاری خانه ها و کالسکه خانه هایی بود که از سابق در ان جای داشتند و برای وسایل حمل و نقل ان زمان مرکزیت پیدا کرده بود ، این کمپانی فروشنده ی سواری های فورد کروکی بود که 4 نفر ظرفیت داشت که بعدها کمی بالاتر از این کمپانی نمایندگی های سواری “بیوک” ، “دوج” و ” شورلت” در همین خیابان تأسیس شدند.

شنیدنی های جالب از اولین خودرو های وارداتی فرانسوی انگلیسی المانی و اولین راننده ایران

در کشور ما برخلاف کشورهای دیگر به جای اینکه تاریخچه ی خودرو با صنعت گره خورده باشد با مسائل اجتماعی پیوند دارد. در حقیقت در کشور ما خودرو یک پدیده اجتماعی به حساب می اید. با مروری بر تاریخ معاصر ایران در می یابیم که حضور سه کشور فرانسه ، المان و انگلستان در ایران بر وقایع مختلف مرتبط با خودرو تأثیرات عمده ای داشته اند. با نگاهی به ورود اولین خودرو فرانسوی ،المانی و انگلیسی در می یابیم که جدا از تأثیرات سیاسی این خودرو ها پیامدهای اجتماعی نیز به همراه داشته اند. که برخی از این تأثیرات تا زمان حال باقی مانده است. به عنوان مثال امروز وقتی به گوشه و کنار شهر تهران نگاه می کنیم ، تعداد زیادی تعمیرگاه خودرو می بینیم و نمی توانیم بپذیریم که روزی در این شهر، حتی یک مرکز تعمیر خودرو وجود نداشته باشد تا اینکه فرانسوی ها برای اولین بار خودرو را به ایران وارد کردند و از ان پس تعمیرگاه ها به وجود امدند.

چهرماه پس از سفر مظفرالدین شاه به اروپا، هنگامی که قشون سیاحتی شاه به کشور بازگشت ،  یک خودرو فرانسوی به عنوان سوغات به همراه موکب همایونی بود . راننده این خودرو ، یک فرانسوی به نام “مسیو وارنه” بود. چند ماهی مظفرالدین شاه با این خودرو گشت اما به دلیل نبود بنزین، روغن و وجود مشکلات دیگر این دیگر خودرو بدون استفاده ماند تا هنگام ترور محمد علی شاه، یعنی چهارسال بعد از این خودرو با بمبی که به قصد ترور محمد علی شاه پرتاب شد، به طور کلی نابود شد.

میرزا ابوالقاسم کحال زاده ، منشی سفارت امپراطوری المان  در ایران در کتاب ایده ها و شنیده های خود در مورد سرنوشت “وارونه” که بیکار شده بود و تأتیر او در ایجاد تعمیرگاه 1300 هش. به بعد که خودرو در تهران فراوان شد، تعمیرگاهی در خیابان دروازه قزوین دایر کرد .

شاگردان تعمیرگاه وارونه اولین مکانیسین های خودرو در ایران بودند. به این ترتیب نام راننده یک خودرو فرانسوی به عنوان بانی تشکیل تعمیرگاه ها در ایران در تاریخ  ثبت شد.

اما ورود اولین خودرو المانی به ایران تأثیر عمده ی دیگری بر تاریخ این مرز و بوم گذاشت .  در این مورد کحال زاده نیز چنین می نویسد : ” اولین خودرو المانی در 30 مهرماه 1294 هش. به تهران وارد شد. راننده خودرو افسری المانی بود که به اتفاق اقای شونمان ، کنسول المان از کرمانشاهان به تهران امدند.این خودرو المانی زرد ورنگی بسیار چشم نواز داشت و تمام تهرانی ها شیفته تماشای ان بودند. برای نگارنده واقعه ای فراموش ناشدنی پیش امد که اینک شرح می دهم: یک روز عصر به اتفاق اقایان “هاوک” و شونمان و ان افسر تازه وارد با خودرو به باغ  سفارت المان در شمیران رفتیم و چون جاده شمیران خاکی بود بیش از 20 دقیقه طی طریق نکردیم . این افسر گرچه لباس رسمی به تن نداشت ولی از برخورد اقایمان شونمان و هاوک معلوم بود افسری ارشد با درجه عالی است و دو سه روز بیشتر در تهران توقف نکرد و از راه همدان و کرمانشاهان برگشت. 16 روز بعد در 16 ابان 1294 هش. شایعه حرکت قوای روس به تهران تقویت می شود و حزب دموکرات که از المانی ها نیز طرفداری می کرد به نخست وزیر وقت یعنی مستوفی الممالک پیشنهاد می کند ، برای ان که به دلیل اشغال تهران ، دولت ساقط نشود، اعضای دولت از تهران به کرمانشاه مهاجرت کرده و در انجا تحت حمایت المان ها ، کابینه  را تشکیل می دهند. در بین مشوقین مهاجرت دولت وقت ، شونمان و هاوک و همان راننده المانی سوار خودرو وارداتی زرد رنگ مذاکره داشتند، نیز دیده می شود. بنابراین می توان تأثیر سیاسی و اجتماعی ورود این خودرو را به وضوح در حادثه مهاجرت دولت موقت به کرمانشاه مشاهده کرد.

ماجرای ورود خودروهای انگلیسی به ایران ماجرای پیچیده تری است، به گونه ای است که روس های سفید (طرفداری تزار) روسیه بلشویک (روس های سرخ) ، جاده های همدان، قزوین، رشت و بالاخره بازی فوتبال در ایران را به هم ربط می دهد.

قبل از اینکه در  روسیه انقلاب کمونیستی اکتبر اتفاق بیفتد ، انگلستان نیروی زیادی در روسیه داشت. یعنی در ان زمان ده ها هزار سرباز انگلیسی و هندی از  نفت باکو برای انگلستان مراقبت می کردند از طرفی دیگر روسیه کمونیستی سعی داشت که حمایت ایران را جلب کند . المانی ها هم که وارد اوکراین شده بودند ، قصد داشتند از شمال ایران برای حمله به هند استفاده کنند . بنابراین شمال ایران و سواحل خزر به یک نقطه استرتژیک بین الملل بدل شد.

در این هنگام ژنرال دنسترویل ماموریت یلفت که از بغداد ، تحت یک نیروی مسلح نظامی به سرعت خود را به باکو و تفلیس برساند و با حمایت گرجی ها و ارامنه حوزه های نفتی این مناطق را اشغال کرده و نگهداری کند. بنابراین، ژنرال دنسترویل برای انجام اقدامات نظامی خود برای اولین بار فوردهای انگلیسی را به ایران وارد کرد. دنسترویل در کتاب خاطرات خود به تفصیل ماجرای مسافرت خود به شمال ایران از مسیر کرمانشاه ، همدان، قزوین، رشت و بالعکس تا همدان را توضیح داده است وی در مورد خودرو ها می نویسد: چهار دستگاه ماشین سبک سواری و سی وشش ماشین کوچک نیمه بارکش و یک خودرو زره پوش برای بازکردن مسیر نیروهای نظامی انگلستان وارد ایران شد خودرو ها از نوع فورد بودند و خودرو زره پوش نیز مدل” لیوتنان سینگر” بود که برای ایجاد رعب و وحشت در میان مردم در مسیر حرکت در جلوی کاروان حرکت می کرد کاروان خودرو با طی مسیر و تحمل مشقات فراوان به بندر انزلی می رسد.

اما انجا کشتی که بتواند چهل و یک خودرو یک جا حمل کند، وجود نداشت و ضمنا به دلیل حضور میرزا کوچک خان در منطقه، امکان دستیابی به حمایت محلی وجود نداشت. بنابراین دنسترویل و خودروهای انگلیسی دوباره بازگشتند ، تا در همدان منتظر دستور مقامات انگلیسی شوند وبا طی یک مسیر دیگر به تبریز رفته و بعد به شمال  ایران و باکو دست یابند و در اینجاست که ورود خودروها باعث تولد فوتبال در ایران شد!

دنسترویل در خاطراتش می نویسد : ” چند روزی که از ورود ما به همدان گذشت ، رفته رفته شروع به شناسایی مردم نمودیم . برای مقدمه و پیشرفت کار ، بازی فوتبال راه انداخته و سربازهای ما مشغول این ورزش مفید شدند ، ایرانیان با ذوق سرشاری در بازی شرکت می کردند . شوفورهای ما برای بازی فوتبال وقت زیادی داشتند زیرا معلوم نبود که خودروها به این زودی حزکت کنند و به علاوه ما هم احتیاجی به انها نداشتیم زیرا کلیه گردنه ها  و معابر از برف مسدود شده بود . بنزین هم خیلی به زحمت به دست می امد بالاخره وقتی دنسترویل به باکو می رسد ، در جنگ با عثمانی ها ، مجبور می شود، خودرو زره پوش و سی عدد از خودرو های فورد را در حالی که به کلی از بین رفته بودند، باقی گذاشته و دوباره به بغداد بازگردد.

اولین خیابان اسفالت در تهران

اولین راه وخیابانی که در ایران اسفالت گردید ، میدان توپخانه بود که به مناسبت ورود ملک فیصل اول پادشاه عراق پاکیزه شد. اسفالتی که از سر الماسیه در انتهای خیابان باب همایون شروع و به میدان توپخانه و اطراف ان ختم شد . عملیات اسفالت کاری در ظرف سه روز انجام گرفت و بعداز ان بود که سنگ فرش کردن چند خیابان سپه(خیابان امام) از میدان توپخانه تا باغشاه ” میدان حر” و خیابان پهلوی (ولی عصر کنونی) و خیابان شاه سابق جمهوری فعلی اغاز گردید.

تعمیرگاه

اولین صافکاری اتومبیل در ایران

اولین صافکاری بر روی اتومبیل توسط استاد ( قادر حلبی ساز) بر روی گلگیر اتومبیل کنسول انگلیس انجام شد . ماجرا از این قرار بود که شوفر اتومبیل پس از تصادفی با یک درخت از استاد قادر حلبی ساز تقاضای کمک نمود و او هم گلگیر له شده را ان چنان صافکاری می کند که پس از نقاشی از حالت اولیه و شرایط زمان سلامت یعنی قبل از تصادف قابل تشخیص نبود. و همین اتفاق به ظاهر ساده سرو صدای زیادی به پا می کند و استاد قادر حلبی ساز را به شهرت و معروفیت می رساند.

اولین نقاش اتومبیل در ایران

اولین نقاش شناخته شده اتومبیل در ایران یک نفر ارمنی در خیابان باب همایون بود که با داشتن دو باب دکان بزرگ در خیابان مذکور که بر سر این کارگاه نقاشی تابلویی با عنوان “کارگاه ولایت” به چشم می خورد. استاد کار این فن شناخته شده و چنان در کار خود مهارت داشت که نتیجه کارش بر روی اتومبیل ها دست کمی از رنگ اصلی و اولیه نداشت.

اولین پنچرگیری در ایران

به دنبال وارد شدن لاستیک های بادی و جایگزین شدن ان با چرخ های توپر قدیمی حرفه پنچرگیری که در ان زمان به ان سوراخ گیری می گفتند نبز کمکم رواج پیدا کرد . البته تا مدت ها بعداز امدن لاستیک بادی، پنچرگیری به صورت یک حرفه در نیامده بود. زیرا اولا تعداد ویایل نقلیه با لاستیک های بادی زیاد نبود ، ثانیا خود راننده یا شاگرد راننده می باید در انجام این کار سر رشته می داشتند. ثالثا معین نبود که لاستیک در کجا و چه وقت سوراخ می شود که پنچرگیر دکان خود را انجا تأسیس کند . در ان زمان با هر اتومبیل  که دارای لاستیک بادی بود ، کتابچه ای هم همراه ابزار و وسایل پنچرگیری به خریدار ارائه می شد که اموزش سوراخ گیری می داد. از این گذشته تعلیمات  شفاهی نیز توسط مسئول فروش به تحویل گیرنده یا شوفر اتومبیل داده می شد.

اولین تعمیرگاه و اولین مکانیک اتومبیل در ایران

اولین تعمیرگاه اتومبیل در تهران متعلق به “محمد تقی خان” معروف به “محمد تقی خان مکانیسین” واقع در خیابان چراغ برق دارای تلفن نمره 420 بود که در این کارگاه علاوه بر تعمیرات اتومبیل کاراموزانی نیز داشت که به انها تعمیرات اولیه را تعلیم می داد.کسانی که قصد گرفتن گواهینامه پایه دوم که برابر پایه یکم امروز بود را داشتند باید از این کارگاه رضایت نامه یا تاییدیه مبنی بر داشتن اطلاعات مکانیکی دریافت کرده و به شعبه تامین عبور و مرور ارائه می نمودند و سپس به انجام ازمایش ها می پرداختند.

اولین مؤسسه اتوبوس رانی بزرگ و معتبر بین شهری در ایران

در سال 1325 کمپانی به نام “ت.ث.ث” که اولین مؤسسه اتوبوس رانی بزرگ بین شهری در ایران محسوب می شد ، تأسیس شد. لین شرکت مسافرین را از تهران به مشهد، تبریز، اصفهان، شیرازو بالعکس حمل می نمود.

 مالیات و عوارض

اولین مالیات و عوارض اتومبیل ها در ایران

در سال 1328هش. پس از مشروطه شدن ایران ، قانون مالیات بلدیه بر وسایل نقلیه در 5 ربیع الاول ان سال از تصویب مجلس گذشت و به موجب این قانون به کلیه وسایل نقلیه مالیات بسته شد. بنابراین قانون از هر اتومبیل ماهانه 5 تومان مالیات گرفته می شد. درحالی که درشکه 12 قران، چهارجرخ بارکش 4 قران، دوچرخه  بارکش 2 قران ده شاهی، دلیجان، امینبوس منظور مینی بوس 15 قران، چرخ های دستی با بار مخصوص کسب، یک قران، واگن اتومبیل هریک سه تومان، گاری یک تومان، دوچرخه سواری5 قران، لوسپید دو قران، لو سپید بخاری (موتور سیکلت) پنج قران، اسب، قاطر، شتر و اعم از اسب کالسکه، درشکه ، گاری، سواری یا باری دو قران می پرداختند. اگر اتومبیلی از خارج شهر داخل شهر می شد یک تومان باید عوارض بپردازد و واگن اتومبیل 6 قران می پرداخت.

وسایل نقلیه خدمات صحیه(بهداری) و بلدیه(شهرداری) از پرداخت این مالیات معاف بودند. گران بودن قیمت مالیات اتومبیل نشانه ی ان بود که اتومبیل در انحصارطبقات توانگرو کسانی چون مسعود میرزا ظلل السلطان و فرمانفرما و خاندان و امین الضرب و ارباب جمشید و به همین علت مبلغ گزافی بود و اجاره ماهانه یک منزل بسیار خوب به شمار می رفت، به عنوان مالیات ماهانه به صاحبان اتومبیل بسته شده بود.

پس از جنگ جهانی اول عده ی کمی از رجال و بزرگان دارای اتومبیل بودند و ممکن بود چند دستگاه اتومبیل نیز در سفارتخانه های المان ، روسیه تزاری، انگلستان و امریکا یافت شود. حتی رییس الوزرا نیز به وسیله کالسکه رفت و امد می کرد و گویا از دوران نخست وزیری وثوق الدوله به سال 1335 هق بود که نخست وزیر دارای یک اتومبیل اختصاصی “فورد” گردید، این اتومبیل های اولیه  دارای سرو صدای زیاد ، بوق شیپوری و سرعت کم بودند و حرکت یکی از انها در خیابان های خاک الود تهران حدثه مهمی به شمار می رفت. به علت بدی جاده ها حتی اتومبیل داران نیز برای مسافرت به نقاط مختلف کشور غیر از جاده هموار تهران به قزوین ، رشت به انزلی از کالسکه استفاده می کردند و حتی در سال 1294 که احمد شاه تصمیم به ترک تهران و مهاجرت به اصفهان به عنوان اعتراض به پیشروی سربازان روسیه در شمال ایران گرفت به جای اتومبیل کالسکه شاه را اماده کردند.

منبع: سندباد